Γιώργος Δεσπίνης, Δάσκαλος Ηθους

Posted: 09/14/2014 in Uncategorized

despinis

Ο άνθρωπος που με το βλέμμα του πλούτιζε την Ελλάδα και την ανθρωπότητα, μαντεύοντας τα χαμένα μυστικά των αγαλμάτων, ο Γιώργος Δεσπίνης, δεν ζει πια. Εσβησε χθες το απομεσήμερο στο νοσοκομείο αφήνοντας θλιμμένους τους μαθητές του, που τον θεωρούσαν «παντοτινό δάσκαλο» και πολύ φτωχότερη την ελληνική αρχαιολογία. Ηταν 78 χρονών.
Ο Γιώργος Δεσπίνης, ασύγκριτος δάσκαλος και βαθύς γνώστης της αρχαίας γλυπτικής, από τους καλύτερους στον κόσμο, απέδωσε το κεφάλι κολοσσικού αγάλματος που είχε εντοπισθεί στις ανασκαφές της Ακρόπολης κατά τον 19ο αιώνα στο λατρευτικό άγαλμα της Βραυρωνίας Αρτέμιδος, έργο του Πραξιτέλη. Με την ταύτιση αυτή, την οποία έκανε χρησιμοποιώντας επιστημονικά επιχειρήματα, αποκτήσαμε ίσως το μοναδικό έργο του μεγάλη γλύπτη που αποτελεί έργο των χεριών του (όλα τα λοιπά είναι ρωμαϊκά αντίγραφα ή έργα του εργαστηρίου του και όχι δικά του). Η κεφαλή εκτίθεται στο Μουσείο της Ακρόπολης, με τα ίχνη βίαιων παρεμβάσεων που έγιναν στο μάρμαρό της κατά την αρχαιότητα, ακόμα και έτσι όμως δείχνει πως είναι δημιούργημα μεγαλοφυούς γλύπτη.
Δεν ήταν η μόνη ταύτιση που έκανε. Οι γνώσεις, το οξύ βλέμμα του και η αφοσιωμένη ενασχόληση με το αντικείμενό του, χάρισαν στα ελληνικά μουσεία και στην ανθρωπότητα κι άλλα θραύσματα γλυπτών. Ο Γ. Δεσπίνης είναι, ας πούμε, εκείνος που αναγνώρισε την συνάφεια που είχαν μεταξύ τους δύο αρχαία κομμάτια: τμήμα επιτύμβιας στήλης του 4ου αιώνα π.Χ. από το Πόρτο Ράφτη, που ήταν στην έκθεση στο Μουσείο της Βραυρώνας με ένα άλλο κομμάτι, που είχε στη νεοϋορκέζικη συλλογή της η Σέλμπι Γουάιτ. Ετσι επετεύχθη ο επαναπατρισμός του αρχαίου και η απόδοσή του για έκθεση στο μουσείο Βραυρώνας όπου ανήκε.

Η Ελλάδα οφείλει πολλά στον σπουδαίο αυτόν αρχαιολόγο διεθνούς εμβέλειας και ακτινοβολίας, που την είχε δοξάσει επανειλημμένως στα πέρατα της οικουμένης, αλλά και της είχε προσφέρει, μέσω της επιστημοσύνης του, σημαντικά αρχαία.
Δάσκαλος πολλών αρχαιολόγων της νεότερης γενιάς ο Γιώργος Δεσπίνης τους μετέδωσε την αγάπη του για την έρευνα. Γεννήθηκε στην Τήνο το 1936. Σπούδασε στην Αθήνα και σε πανεπιστήμια της Γερμανίας. Πριν την εκλογή του ως καθηγητή στο ΑΠΘ, εργάστηκε στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο όπου μελέτησε σε βάθος τα μυστικά της κλασικής τέχνης. Ετσι, κατέστη ο πλέον ειδικός στην αρχαία ελληνική πλαστική και αρχιτεκτονική των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων.
Κορυφαίο επίτευγμά του θεωρείται η ανακάλυψη των θραυσμάτων της Νεμέσεως του Αγοράκριτου και η μελέτη του αγαλματικού της τύπου. Οταν κανείς δεν μπορούσε να ερμηνεύσει κάποιο γλυπτό, προσέτρεχε σε εκείνον που τους βοηθούσε να λύσουν τον γρίφο. Για την συμβολή του στην αρχαιολογική επιστήμη τον τίμησε το 2007 η Ακαδημία Αθηνών απονέμοντάς του αργυρό μετάλλιο.
Σε τιμητική εκδήλωση που είχε γίνει στο Μουσείο Μπενάκη, ο διευθυντής του Αγγελος Δεληβορριάς είχε σημειώσει πως ο Γ. Δεσπίνης «με τα μέτρα και τα σταθμά μιας υπεύθυνης κριτικής εμβέλειας, με ένα αυστηρό σύστημα μεθοδολογίας και με το εύρος ενός γόνιμου γνωστικού υπεδάφους, κυρίως όμως με την πνευματική εκείνη διαύγεια χάρη στην οποία παρακάμπτεται η αντίδραση του γενικού προς το ειδικό, εγγυήθηκε την ασφαλέστερη προσέγγιση ενός αντικειμενικά περίπλοκου και δυσπρόσιτου επιστημονικού χώρου- τη θέαση ενός ολόκληρου κόσμου μάλλον θα έπρεπε να πω. Ο Δεσπίνης προτείνει ως ικανό και αναγκαίο όρο της μελετητικής διαδικασίας ένα σπάνιο υπόδειγμα ήθους. Το ήθος αυτό χαρακτηρίζει άλλωστε και γενικότερα τη συνέπεια η οποία, μαζί με την ιδιοσυγκρασία του και τη συμπεριφορά του, αρθρώνει όλη την ανέλιξη της σταδιοδρομίας του.»
Μιλώντας στην ίδια εκδήλωση, η Ισμήνη Τριάντη, καθηγήτρια αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, ξεχώριζε «τη σχεδόν έμφυτη αγάπη του για την αρχαία γλυπτική, τη φιλομάθεια που τον διακρίνει και τις εξ αυτής άπειρες γνώσεις του, που γενναιόδωρα διοχετεύει, την καταγωγή του από την Τήνο και την επαφή του με τους νεοέλληνες γλύπτες, αλλά και τα μάρμαρα και την τεχνική τους, το πρακτικό του πνεύμα και τον απλό χαρακτήρα του.»
«Αμέσως έγινε ο δάσκαλός μας» έλεγε ο Νικόλαος Καλτσάς, τέως διευθυντής του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, ενθυμούμενος το πρώτο μάθημα στα φοιτητικά αμφιθέατρα και τον Δεσπίνη, χαμογελαστό ζωηρό και προσηνή, να κυκλοφορεί ανάμεσά τους και να τους κατακτά από την πρώτη στιγμή. «Δάσκαλος αγαθός και αυστηρός πατέρας και αγαπημένος φίλος» ήταν και για τον Νίκο Σταμπολίδη, καθηγητή αρχαιολογίας και διευθυντή του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης. «Εάν η φιλοσοφία ορίζεται ως ΄μάθημα΄, δηλαδή ως διαδικασία διδαχής, που προϋποθέτει έναν ειδότα και έναν μανθάνονται, τότε ο φιλοσοφικός λόγος είναι ο λόγος του δασκάλου και όχι εν γένει ο λόγος του γνώστη», είχε τονίσει ο κ. Σταμπολιδης. «Και είναι ένας λόγος με συγκεκριμένη αναφορά: στοχεύει στη διαμόρφωση του ‘ήθους’ του μαθητή, στην καλλιέργεια της ψυχής του. Η αναζήτηση των κατάλληλων ψυχών, η ψυχαγωγία, δηλαδή η αγωγή της ψυχής, είναι ουσιασιτκό μέρος της δράσης του φιλοσόφου δασκάλου. Και ο Δεσπίνης υπηρξε άφθαστος σε αυτό.»
Η κηδεία του Γιώργου Δεσπίνη θα γίνει αύριο Δευτέρα ώρα 2μμ από το Α’ Νεκροταφείο της Αθήνας.

Η γενική γραμματέας Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ερωτηθείσα, έκανε την ακόλουθη δήλωση:
Ο θάνατος του Γιώργου Δεσπίνη αποτελεί σημαντική απώλεια όχι μόνο για την επιστημονική κοινότητα αλλά και για την ίδια την επιστήμη της Αρχαιολογίας Σε εκείνον οφείλουμε την ταύτιση και απόδοση στους αρχαίους καλλιτέχνες πλήθους γυπτών, ανάμεσα στα οποία την κεφαλή του πραξιτέλειου αγάλματος της Αρτέμιδος Βραυρωνίας και των θραυσμάτων της Νέμεσης του Αγοράκριτου. Στην οξύνοια και το βλέμμα του Δεσπίνη, οφείλεται και ο επαναπατρισμός πολλών γλυπτών από το εξωτερικό. Ακόμα και όσοι δεν υπήρξαμε μαθητές του, μαθητεύσαμε στα νάματά του μέσα από το έργο και τα κείμενά του.
Συμμετοχή σε συλλογικά έργα
(2011) Κατάλογος γλυπτών του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης [επιμέλεια, κείμενα]
(2007) Πραξιτέλης, Καπόν [κείμενα, επιμέλεια]

(2003) Επιτύμβιον Gerhard Neumann, Μουσείο Μπενάκη

(2002) Αφιέρωμα στη μνήμη του γλύπτη Στέλιου Τριάντη, Μουσείο Μπενάκη

(1997) Catalogue of Sculpture in the Archaeological Museum of Thessaloniki, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης
(1997) Κατάλογος γλυπτών του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης

Λοιποί τίτλοι
(2003) Κατάλογος γλυπτών του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης [επιμέλεια]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s