Την υγειά μας να έχουμε, εκθέσεις να βλέπουμε

Posted: 03/19/2014 in Uncategorized

 

Pamako. Φάρμακο. Πανάρχαιη η γραφή, χάρη στην οποία έχουμε τη φωνητική απόδοση, πανάρχαιη και η έννοια. Η ίαση από τη νόσο, ήταν καθημερινό μέλημα των ανθρώπων και των θεραπευτών σίγουρα πολύ ενωρίτερα από την καταγραφή στην πρώιμη ελληνική, τη λεγόμενη μυκηναϊκή γλώσσα, των πινακίδων Γραμμικής Β με την χαρακτηριστική αποτύπωση.

Εικόνα

«Από την αυγή της ύπαρξής του, ο άνθρωπος πασχίζει να βελτιώσει τις συνθήκες της ζωής του σε όλα τα επίπεδα. Ωστόσο, το πρωταρχικό του μέλημα και ενδιαφέρον σε όλες τις χρονικές περιόδους του πολιτισμού του υπήρξε η επίτευξη και διατήρηση της υγείας του, η αναζήτηση και κατανόηση των αιτιών που προκαλούν τις ασθένειες και, κυρίως, η ανεύρεση τρόπων αντιμετώπισής τους» επισημαίνουν οι διοργανωτές της επόμενης μεγάλης έκθεσης στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Την επιμέλεια της έκθεσης έχουν ο Καθηγητής Νικόλαος Χρ. Σταμπολίδης, Διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης και ο Γιώργος Τασούλας, Αρχαιολόγος, Επιμελητής του ίδιου  μουσείου.

Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Μουσείων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων, προετοιμάζει την έκθεση η οποία  διαπραγματεύεται ένα πανανθρώπινο θέμα που προσφέρει μιαν επισκόπηση της εξέλιξης των αρχαίων θεραπευτικών πρακτικών, εξετάζοντας την μετάβαση από την μαγικο-θρησκευτική θεραπεία στην ορθολογική, επιστημονική ιατρική. Πρόκειται για τη συνέχεια της τριλογίας «Έρως – Υγιεία – Θάνατος», της οποίας το πρώτο σκέλος έχει ήδη πραγματοποιηθεί, ενώ για το τελευταίο υπάρχει ήδη έγκριση από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο. Χθες εγκρίθηκε και το μεσαίο σκέλος το οποίο θα θαυμάσουμε στην Αθήνα από τον ερχόμενο Νοέμβριο και μέχρι τον Μάρτιο του 2015.

Θυμίζω πως οι πλέον επιτυχημένες εκθέσεις των τελευταίων ετών στην Αθήνα είναι οι εκθέσεις του κ. Σταμπολίδη και πως ο “Ερωτας” προσέλκυσε τεράστιο πλήθος επισκεπτών και άκρως θετικά- διθυραμβικά- σχόλια. Μην παραλείψετε όσοι δεν έχετε δει την τωρινή έκθεσης για τον Καβάφη, που υπήρξε επίσης η καλύτερη του περσινού έτους για τον ποιητή, να τη δείτε πριν κλείσει.

 

Η Έκθεση – η οποία θα περιλαμβάνει 282 αρχαία αντικείμενα από 41 μουσεία της Ελλάδας, της Κύπρου, της Ιταλίας, της Γαλλίας, της Μεγάλης Βρετανίας, της Δανίας, και της Ολλανδίας – θα διαρθρώνεται σε τρεις θεματικές ενότητες:

1.      ΥΓΕΙΑ

2.      ΝΟΣΟΣ

3.      ΘΕΡΑΠΕΙΑ (Ομηρική ιατρική – Θεουργική ιατρική – Επιστημονική ιατρική)

 Εικόνα

Οι διοργανωτές εξηγούν πως στην Είσοδο του Μουσείου, στον εκθεσιακό χώρο, ο επισκέπτης θα εισέρχεται ατενίζοντας την προσωποποίηση του υπέρτατου αγαθού της υγείας με το μαρμάρινο άγαλμα της Υγιείας από το Μουσείο της Κω, το οποίο θα πλαισιώνεται από τους δύο κατεξοχήν θεράποντές της: τον Ασκληπιό (εκπρόσωπο της θεουργικής ιατρικής) και τον Ιπποκράτη (εκπρόσωπο της επιστημονικής ιατρικής).

 

Εξι θα είναι οι ενότητες στις οποίες θα διαρθρωθεί η έκθεση

Ενότητα 1. Υγεία – Υγιεινή

Παρουσιάζονται διάφορα αντικείμενα που εικονογραφούν τους τρόπους υγιεινής διαβίωσης (διατροφή, αθλητισμός), αντικείμενα που σχετίζονται τόσο με την ατομική υγιεινή (αγγεία με αθλητές που πλένονται, χάλκινες στλεγγίδες, αρωματοδόχα αγγεία, αγγεία νυκτός), όσο και την δημόσια υγιεινή, όπως π.χ. πήλινα στελέχη από τον Πεισιστράτιο υδρευτικό αγωγό της Αθήνας του τέλους του 6ου αι. π.Χ.

Ενότητα 2. Νόσος

Στη δεύτερη ενότητα εξετάζονται οι διάφοροι εξωτερικοί και εσωτερικοί παράγοντες που διαταράσσουν την αρμονική ισορροπία του οργανισμού και οδηγούν στη νόσο (σωματικές, ψυχικές, αλλά και συλλογικές ασθένειες όπως επιδημίες και λοιμοί).

Τεκμηρίωση για τις ατομικές ασθένειες και τις επιδημίες παρέχεται τόσον από τις απεικονίσεις ασθενών ή προσβεβλημένων μελών του σώματος πάνω σε μαρμάρινα ανάγλυφα και πήλινα ειδώλια, αλλά και από ιστορικά κείμενα, όπως π.χ. η αναφορά του Θουκυδίδη στον λοιμό που ξέσπασε στην Αθήνα στις αρχές του Πελοποννησιακού πολέμου (430 π.Χ.) και η οποία τεκμηριώνεται από τα πρόσφατα αρχαιολογικά ευρήματα σε ομαδικό τάφο στον Κεραμεικό.

Ενότητα 3. Θεραπεία

Στην τρίτη ενότητα επιχειρείται να παρουσιαστεί το σύνολο του φάσματος της ίασης στην αρχαιότητα μέσα από τρεις υπο-ενότητες:

 Εικόνα

3Α. Ομηρική ιατρική.

Ξεκινούμε από τα Ομηρικά έπη τα οποία αποτελούν τις πρωιμότερες μαρτυρίες για τις μεθόδους αντιμετώπισης και περιποίησης των πολεμικών τραυμάτων με διάφορα φυτικά φάρμακα και επιδέσεις.

Παρουσιάζονται δύο πήλινες πινακίδες της Γραμμικής Β΄ στις οποίες βρίσκονται καταγεγραμμένες οι λέξεις i-ja-te (ιητήρ) και pa-ma-ko (φάρμακο), καθώς επίσης αγγεία και μαρμάρινα και πήλινα ανάγλυφα όπου απεικονίζονται σκηνές περιποίησης των τραυματισμένων ομηρικών ηρώων.

3Β. Θεουργική ιατρική.

Στη συνέχεια παρουσιάζονται οι κυριότεροι εκπρόσωποι της Θεουργικής ιατρικής, όπως ο Ασκληπιός και τα μέλη της οικογένειάς του (Υγιεία, Τελεσφόρος κλπ.) καθώς και άλλοι ήρωες-θεραπευτές όπως ο Αμφιάραος, ο Άμυνος κλπ.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα Ασκληπιεία (τα ιερά-θεραπευτήρια του Ασκληπιού) που είχαν ιδρυθεί σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο και στα οποία συνέρρεαν οι ασθενείς-ικέτες αναζητώντας μια θαυματουργή θεραπεία. Ως μέθοδος ιάσεως εφαρμοζόταν η «εγκοίμησις», κατά την οποία οι ασθενείς κοιμόντουσαν μέσα στο ναό ευελπιστώντας να εμφανιστεί στο όνειρό τους ο ίδιος ο Ασκληπιός και είτε να τους θεραπεύσει είτε να τους δώσει συμβουλές, τις οποίες θα ερμήνευαν την επόμενη ημέρα οι ιερείς.

Εκτίθενται αντικείμενα που βρέθηκαν σε αυτά τα ιερά, όπως μαρμάρινα αγαλμάτια του Ασκληπιού και άλλων θεών-θεραπευτών, ανάγλυφα με αφηγηματικές σκηνές εγκοίμησης, πήλινα και μαρμάρινα αναθήματα που απεικονίζουν το πάσχον μέλος του σώματος (πόδια, χέρια, μάτια, στήθη, γεννητικά όργανα), καθώς και ενεπίγραφες μαρμάρινες στήλες στις οποίες καταγράφεται η θαυματουργή θεραπεία ασθενών με την θεϊκή επέμβαση. Όλα αυτά τα αναθήματα – είτε επρόκειτο για τάματα υπέρ της θεραπείας είτε για δείγματα ευγνωμοσύνης για την ίαση που επετεύχθη – βρίσκονταν αναρτημένα στα Ασκληπιεία και στόχευαν τόσο στον εντυπωσιασμό των προσκυνητών όσο και στην ενδυνάμωση της πίστης τους στις θεραπευτικές ικανότητες του θεού.

 Εικόνα

3Γ. Επιστημονική ιατρική.

Στην τρίτη υπο-ενότητα παρουσιάζεται η θεραπεία έτσι όπως επιχειρείται μέσα από την ορθολογική, επιστημονική ιατρική, απαλλαγμένη από τις θρησκευτικές αντιλήψεις.

Η άσκηση της Επιστημονικής ιατρικής τεκμηριώνεται μέσα από παραστάσεις αγγείων και αναγλύφων όπου απεικονίζονται σκηνές ιατρικής εξέτασης, αλλά ακόμη και με ανθρωπολογικά κατάλοιπα (λ.χ. κρανία) που φέρουν ίχνη χειρουργικών επεμβάσεων. Επίσης εκτίθενται ενεπίγραφα πήλινα και μετάλλινα δοχεία που περιείχαν φυτικά φάρμακα, αλλά και ενεπίγραφα κεραμικά θραύσματα με συνταγές θεραπευτικών σκευασμάτων, καθώς και διάφορα μετάλλινα ιατρικά εργαλεία (σικύες, νυστέρια, μήλες, άγκιστρα, κολποσκόπιο κλπ.) που βρέθηκαν σε τάφους ιατρών, ακόμη και πήλινες θερμοφόρες.

Εικόνα

Στον επίλογο της Έκθεσης τιμάται η μνήμη των ιατρών: εκτίθενται ποικίλα μνημεία που απεικονίζουν ιατρούς ή αναφέρονται σ’ αυτούς και στο έργο τους, όπως π.χ. ενεπίγραφες ταφικές στήλες, τιμητικά ψηφίσματα για δημόσιους ιατρούς που ανταποκρίθηκαν στις έκτακτες ανάγκες της πόλης, καθώς και νομίσματα που εκδόθηκαν για να τιμήσουν τη μνήμη σπουδαίων ιατρών, όπως του Γαϊου Στερτίνιου Ξενοφώντα από την Κω, ο οποίος υπήρξε προσωπικός ιατρός του ρωμαίου αυτοκράτορα Κλαύδιου και μεγάλος ευεργέτης της πατρίδας του.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s